Biało-czerwone kokardy stały się nieodłącznym elementem obchodów Narodowego Święta Niepodległości. Można je kupić, ale wiele osób przygotowuje je samodzielnie. Szczególnie popularne są w szkołach, gdzie ich wykonywanie towarzyszy zajęciom poświęconym polskiej historii. Nie jest to jednak zwyczaj, który narodził się wraz z odzyskaniem niepodległości w 1918 roku. Kokardy narodowe mają znacznie dłuższą historię.
Najpierw były białe kokardy
W XVIII wieku kokardy noszone na wojskowych nakryciach głowy służyły między innymi do oznaczania przynależności państwowej. W Polsce początkowo używano przede wszystkim kokard białych, związanych z tradycją królewską i wojskową. Biel i czerwień pojawiały się jednak jako barwy patriotyczne jeszcze przed powstaniem listopadowym. Wykorzystywano je między innymi podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja w 1792 roku. Na oficjalne ustanowienie biało-czerwonych barw trzeba było poczekać jeszcze niemal czterdzieści lat.
Ważna decyzja Sejmu powstańczego
7 lutego 1831 roku, podczas powstania listopadowego, połączone izby powstańczego Sejmu Królestwa Polskiego przyjęły uchwałę w sprawie kokardy narodowej. To ważna data w historii polskich symboli. Uchwała była pierwszym polskim aktem prawnym określającym barwy narodowe. Zapisano w niej, że kokardę narodową mają tworzyć kolory herbów Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, czyli biały i czerwony. Barwy nawiązywały do białego Orła oraz białej Pogoni Litewskiej, przedstawionych na czerwonych polach heraldycznych. Decyzja miała również praktyczne znaczenie. W czasie powstania używano kokard w różnych kolorach. Sejm powstańczy postanowił więc ujednolicić narodowe oznaczenie. Biało-czerwone kokardy pojawiały się później podczas kolejnych zrywów niepodległościowych i manifestacji patriotycznych.
Dlaczego kotylion to niezupełnie właściwa nazwa?
Słowo „kotylion” przyjęło się w Polsce tak mocno, że dziś mało kto zastanawia się nad jego znaczeniem. Tymczasem kotylion wywodzi się z tradycji zabaw tanecznych i balów. Ozdobne znaczki czy rozetki wykorzystywano podczas nich między innymi do dobierania uczestników w pary. Biało-czerwona rozetka noszona z okazji święta państwowego ma inne znaczenie. Dlatego właściwym określeniem jest „kokarda narodowa”. Nie chodzi jedynie o językową drobiazgowość. Nazwa odwołuje się do konkretnej tradycji historycznej, która w Polsce została prawnie uregulowana już w 1831 roku.
Jak ułożyć kolory? Tu łatwo się pomylić
Przed 11 listopada w sklepach pojawiają się rozmaite biało-czerwone ozdoby. Nie wszystkie mają jednak taki sam układ barw. Według współczesnej interpretacji zasad heraldycznych polska kokarda narodowa powinna mieć biały środek i czerwony otok. Biel odpowiada barwie Orła, a czerwień kolorowi pola tarczy herbowej. Warto jednak pamiętać, że uchwała Sejmu powstańczego z 1831 roku nie określała dokładnie kolejności kolorów. W przeszłości spotykano również kokardy z czerwonym środkiem i białym otokiem. Dziś za właściwy wzór heraldyczny uznaje się kokardę z białym środkiem otoczonym czerwienią.
Można ją zrobić w kilka minut
Własnoręczne przygotowanie kokardy narodowej nie jest trudne. Potrzebne będą dwie wstążki, biała i czerwona, kawałek kartonu, klej oraz zapięcie. Z białej wstążki formujemy mniejszą rozetkę, z czerwonej większą. Następnie układamy je jedna na drugiej, tak aby biała znalazła się w środku. Całość mocujemy na kartonowej podkładce i dodajemy zapięcie. Można też wykorzystać papier lub filc. To prosty pomysł na wspólne zajęcie z dziećmi i okazja, by przy okazji opowiedzieć im o polskich barwach narodowych.
Nie tylko na oficjalne uroczystości
Kokarda narodowa nie jest obowiązkowym elementem stroju 11 listopada. Można ją jednak przypiąć zarówno podczas udziału w miejskich obchodach, jak i rodzinnego spaceru czy spotkania. Warto przy tym znać jej historię. Za niewielką biało-czerwoną rozetką kryje się bowiem decyzja podjęta 195 lat temu przez Sejm powstańczy, w czasie gdy Polacy ponownie walczyli o niepodległość. I to właśnie ten historyczny kontekst odróżnia kokardę narodową od zwykłej ozdoby.
Komentarze