Dla Kościołów prawosławnych posługujących się kalendarzem juliańskim 7 stycznia jest pierwszym dniem świąt Bożego Narodzenia. Trzynastodniowa różnica między kalendarzem juliańskim a gregoriańskim sprawia, że uroczystość Narodzenia Chrystusa przypada tego dnia według kalendarza cywilnego. Święta mają charakter przede wszystkim liturgiczny i duchowy, a ich rytm wyznaczają nabożeństwa oraz domowe tradycje rodzinne.
Okres przygotowania - post filipowy
Boże Narodzenie poprzedza post filipowy, rozpoczynający się 28 listopada, dzień po wspomnieniu św. apostoła Filipa. Jest to czas modlitwy, wstrzemięźliwości i duchowej czujności. Post obejmuje ograniczenia pokarmowe, ale jego istotą jest wewnętrzne przygotowanie na przyjęcie tajemnicy Wcielenia.
Kulminacją postu jest wigilia Bożego Narodzenia (6 stycznia). Po nabożeństwach wierni zasiadają do postnej wieczerzy, często po pojawieniu się pierwszej gwiazdy. Wieczorem lub w nocy sprawowana jest uroczysta Liturgia, która wprowadza w radość święta.
Potrawy wigilijne i świąteczne
W tradycji Kościół prawosławny potrawy wigilijne mają charakter ściśle postny: bez mięsa i nabiału, oparte na zbożach, grzybach, rybach, kapuście i warzywach. Na stołach pojawiają się m.in. zupy grzybowe, potrawy z kapusty, kasze, dania z ryb oraz potrawy z maku.
Warto podkreślić, że wiele potraw prawosławnej wigilii jest bardzo podobnych do dań znanych z wigilii katolickiej. Wynika to z faktu, że przez wieki kultury i tradycje kulinarne przenikały się, zwłaszcza na terenach Europy Środkowo-Wschodniej. Wspólne warunki klimatyczne, podobne produkty oraz sąsiedztwo wyznań sprawiły, że kuchnia postna obu tradycji ma wiele punktów wspólnych, mimo odmiennych kalendarzy i akcentów liturgicznych.
Po zakończeniu Liturgii Narodzenia Pańskiego, od 7 stycznia, post ustaje, a stoły świąteczne stają się bardziej obfite. Pojawiają się potrawy mięsne, nabiał i słodkie wypieki, które wyrażają radość z narodzenia Chrystusa.
Kutia - potrawa symboliczna
Jedną z najbardziej charakterystycznych potraw prawosławnej wigilii jest kutia, danie z gotowanej pszenicy, maku i miodu. Ma ona głęboką symbolikę: pszenica oznacza życie i zmartwychwstanie, mak - obfitość, a miód - radość i Boże błogosławieństwo. W wielu domach kutia jest pierwszą potrawą spożywaną podczas wieczerzy wigilijnej.
Przepis na tradycyjną kutię
Składniki:
- 250 g pszenicy (łuskanej)
- 150 g maku
- 4-6 łyżek miodu
- 80 g orzechów włoskich
- 50 g rodzynek
- ok. 100-150 ml wody
- szczypta soli
Przygotowanie:
- Pszenicę wypłukać, namoczyć na noc i gotować do miękkości. Odcedzić i ostudzić.
- Mak sparzyć wrzątkiem, a następnie dokładnie zmielić lub utrzeć.
- Orzechy posiekać, rodzynki sparzyć.
- Wszystkie składniki połączyć, dodać miód, sól i niewielką ilość wody, mieszając do uzyskania wilgotnej, ale nie płynnej konsystencji.
- Odstawić na kilka godzin, aby smaki się połączyły.
Sens świąt
Boże Narodzenie w prawosławiu łączy bogactwo liturgii z tradycją domowego stołu. Prostota potraw wigilijnych i radość świątecznych posiłków odzwierciedlają duchową drogę wiernych: od postu i oczekiwania do świętowania Wcielenia. Podobieństwo dań do kuchni katolickiej przypomina natomiast, że mimo różnic wyznaniowych wspólna historia i kultura przez wieki kształtowały podobne sposoby przeżywania świąt.
Komentarze