Pamięć przestrogą dla świata. KUL upamiętnił ofiary Akcji Reinhardt

Nie możemy zmienić przeszłości, ale możemy kształtować przyszłość, w której przyszło nam żyć. W miejscu, gdzie niegdyś Niemcy opracowywali plany zagłady Żydów, Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II odsłonił pamiątkową tablicę, by świadectwo pomordowanych nigdy nie zostało zapomniane.
Dokładnie 85 lat temu Niemcy podjęli decyzję o utworzeniu na dzisiejszej ul. Spokojnej w Lublinie głównego sztabu, który kierował zagładą Żydów na terenach okupowanej Polski w ramach „Akcji Reinhardt”. To w tym właśnie miejscu, gdzie obecnie mieści się Collegium Iuridicum KUL, powstał tajny projekt zakładający systematyczne ludobójstwo Żydów, plan zagarnięcia ich mienia oraz wykorzystania części ludności żydowskiej w morderczej pracy przymusowej - również jako formie eksterminacji.

Ocalić od zapomnienia

Dziś - co niezwykle wymowne - mieści się tu siedziba powołanego w 2022 r. Centrum Relacji Katolicko-Żydowskich im. Abrahama J. Heschela, którego nadrzędnym celem jest promocja tradycji żydowskiej, dialogu, a także pokoju i pojednania pomiędzy wyznawcami obu religii. Do tych idei nawiązał rektor KUL ks. prof. Mirosław Kalinowski podczas uroczystości odsłonięcia tablicy przed Collegium Iuridicum KUL. - Istnieje swego rodzaju duchowe przesłanie, które łączy nas, chrześcijan, z narodem żydowskim. My dziś, oprócz kultywowania pamięci o ofiarach nazistowskiej ideologii, kontynuujemy to, o czym tak często przypomina papież Leon XIV, by gościnność duchowa pomiędzy naszymi narodami była czymś normalnym, właściwym i obecnym w życiu - mówił ks. prof. Mirosław Kalinowski, przywołując także deklarację Soboru Watykańskiego II „Nostra aetate” o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich.

W uroczystościach wziął udział Yaakov Finkelstein, ambasador Izraela w Polsce, który zwrócił uwagę na ponadczasowość i uniwersalność nauki płynącej z minionych bolesnych wydarzeń. - Lekcja dla nas współczesnych jest następująca: bądźmy tolerancyjni - zaczynając od siebie nawzajem, zaczynając od współobywateli, z którymi przyszło nam żyć. Tym sposobem zbudujemy lepszą przyszłość dla nas wszystkich - podkreślił Yaakov Finkelstein.

Z kolei Marcin Iskra, dyrektor generalny w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, zwrócił uwagę na powojenne losy budynku przy ul. Spokojnej 1. Obecnie, oprócz Centrum Heschela KUL, w tym miejscu kształcą się przyszli prawnicy. - Niegdyś w tym budynku ludzkie życie sprowadzono do liczb w urzędowych formularzach, a przecież za każdą z tych liczb stał konkretny człowiek z konkretną historią. Niech dziś to miejsce, służąc nauce i prawdzie, przypomina wszystkim je odwiedzającym o wartości ludzkiego życia - zaznaczył Marcin Iskra.

Odsłonięciu tablicy towarzyszyła prezentacja filmu oraz wystawa, którą tworzą reprodukcje zdjęć żydowskiego Lublina. Zbiory pochodzą z kolekcji Norberta Podleśnego. Kuratorem wystawy jest Jadwiga Jeźwierska z Biblioteki Uniwersyteckiej KUL.

Akcja „Dożynki”

Zbrodnicza akcja Reinhardt, w czasie której wymordowano ok. 2 mln Żydów, rozpoczęła się 16 marca 1942 r. - od likwidacji getta na lubelskim Podzamczu - i trwała do listopada 1943 r. Wtedy to dokonano jednej z najkrwawszych masowych egzekucji Żydów w okresie II wojny światowej. Niemcy w ramach akcji „Dożynki” - której celem była eksterminacja Żydów z terenu Lubelszczyzny - wymordowali w obozie koncentracyjnym na Majdanku, obozach pracy w Trawnikach i Poniatowej oraz innych miejscach pracy przymusowej ok. 42 tys. Żydów.

Tablica upamiętniająca pomordowanych Żydów znajduje się przed wejściem do Collegium Iuridicum na ul. Spokojnej 1.