Nieznany film z pogrzebu Józefa Piłsudskiego odnaleziony po 91 latach
Narodowe Archiwum Cyfrowe udostępniło nieznany dotąd film przedstawiający uroczystości pogrzebowe Marszałka Józefa Piłsudskiego w Krakowie. Materiał zostanie opublikowany 12 maja 2026 roku, dokładnie w 91. rocznicę śmierci jednego z najważniejszych twórców niepodległej Polski.
To pierwsza publiczna prezentacja nagrania w całości. Film przez lata pozostawał poza państwowym zasobem archiwalnym i dopiero niedawno został odnaleziony na rynku antykwarycznym. Dzięki wykorzystaniu prawa pierwokupu przez Narodowe Archiwum Cyfrowe materiał trafił do zbiorów publicznych.
- To jeden z tych momentów, które przypominają nam, dlaczego istnienie archiwów państwowych ma fundamentalne znaczenie dla kultury i historii narodowej - podkreśla dr Paweł Pietrzyk, naczelny dyrektor Archiwów Państwowych.
Film został nakręcony 18 maja 1935 roku przez Tadeusza Rowińskiego - krakowskiego stomatologa i filmowca-amatora, który po wojnie wyemigrował do Stanów Zjednoczonych. Nagranie wykonano na taśmie 8 mm. Trwa 7 minut i 32 sekundy i nie zawiera dźwięku.
Autor rejestrował uroczystości z dwóch miejsc - z okna kamienicy przy ul. Wiślanej oraz z jednej z kamienic przy Rynku Głównym w Krakowie. Na filmie widać tłumy żałobników uczestniczących w ostatnim pożegnaniu Marszałka, fragmenty konduktu pogrzebowego oraz najważniejsze postacie życia publicznego II Rzeczypospolitej, w tym prezydenta Ignacego Mościckiego i generała Edwarda Śmigłego-Rydza.
Zdaniem archiwistów największą wartością materiału jest jego autentyczność. W przeciwieństwie do oficjalnych kronik filmowych realizowanych przez Polską Agencję Telegraficzną nagranie ma charakter prywatny i amatorski. Dzięki temu pokazuje wydarzenia z perspektywy zwykłego świadka historii, bez oficjalnej narracji i inscenizacji.
- Ten film mógł trafić do prywatnego sejfu. Dzięki archiwom państwowym trafia do wspólnej pamięci - zaznacza dr Paweł Pietrzyk.
Uroczystości pogrzebowe Józefa Piłsudskiego były jednym z najważniejszych wydarzeń w historii II Rzeczypospolitej. Po śmierci Marszałka 12 maja 1935 roku w całym kraju ogłoszono żałobę narodową. Pogrzeb trwał sześć dni i zgromadził miliony Polaków. Ostatecznie Piłsudski spoczął w kryptach Katedry Wawelskiej obok królów i bohaterów narodowych.
Taśma została odnaleziona w ofercie Krakowskiego Domu Aukcyjnego. Specjaliści z Archiwum Narodowego w Krakowie ocenili jej stan jako dobry lub bardzo dobry, co umożliwiło bezpieczne przejęcie i rozpoczęcie prac konserwatorskich.
Narodowe Archiwum Cyfrowe udostępniło obecnie techniczną, poglądową wersję filmu. W kolejnych etapach planowane jest cyfrowe zabezpieczenie materiału oraz publikacja odrestaurowanej wersji nagrania.
Film można obejrzeć na kanale YouTube Narodowego Archiwum Cyfrowego.
Komentarze