Oddolna inicjatywa mieszkańców Płouszowic znalazła się w gronie finalistów nagrody Super Samorząd, przyznawanej w ramach ogólnopolskiej akcji Masz Głos, realizowanej przez Fundacja im. Stefana Batorego. Projekt Ogrodu Historii został wyróżniony za umiejętne połączenie lokalnej pamięci historycznej z integracją społeczności, w której obok siebie żyją zarówno dawni, jak i nowi mieszkańcy.
Finaliści i laureaci zostali wyłonieni spośród 150 grup i organizacji uczestniczących w ubiegłorocznej edycji akcji Masz Głos, która wspiera lokalne inicjatywy obywatelskie w całej Polsce. Działania grupy z Lubelszczyzny wspierały Joanna Ciesielka i Aleksandra Iwańska-Figura z Fundacji Teatrikon - koordynatorki programu.
Wyzwanie: społeczność, która żyje obok siebie
Płouszowice, położone w gminie Jastków, w ostatnich latach dynamicznie się rozwijają. Tylko w 2024 roku saldo migracji wyniosło tu 194 osoby, a liczba mieszkańców przekroczyła 15 tysięcy. Rozwój ten przyniósł jednak wyzwania - dawni i nowi mieszkańcy rzadko mieli okazję do spotkań i wspólnych działań.
- Na nowych patrzyło się u nas spod byka - przyznaje Elwira Berej, liderka grupy Aktywne Płouszowice.
Brakowało przestrzeni i narracji, które mogłyby stać się wspólnym punktem odniesienia dla wszystkich.
Historia jako pretekst do rozmowy
Impulsem do działania stała się zbliżająca się 110. rocznica bitwy pod Jastkowem - pierwszego dużego starcia Legionów Polskich z 1915 roku, rozegranego na terenach dzisiejszych Płouszowic. Dla starszych mieszkańców była to historia znana z rodzinnych opowieści, dla młodszych coraz bardziej zapomniana, a dla nowych - zupełnie nieznana.
- Jeden z mieszkańców opowiadał, że u jego ciotki legioniści nocowali przed bitwą. Ugotowała im barszcz, a Piłsudskiemu zupę zacierkową, bo bolał go żołądek - wspomina Berej.
Zanim powstał Ogród Historii, członkowie grupy Aktywne Płouszowice przeprowadzili rozmowy i ankietę internetową wśród mieszkańców Płouszowic i Dąbrowicy. Odpowiedzi były spójne: potrzeba poznania historii miejsca, w którym się żyje.
- Żeby poczuć, że „jest się stąd”, trzeba wiedzieć, co ukształtowało tę miejscowość - podkreśla Marzena Pawłowska z grupy.
Ogród, który łączy
Pomysł Ogrodu Historii dojrzewał m.in. dzięki udziałowi w akcji Masz Głos i wymianie doświadczeń z innymi lokalnymi inicjatywami w Polsce. Kluczowe znaczenie miała lokalizacja - działka należąca do gminy, położona w centrum Płouszowic, w sąsiedztwie Szkoły Podstawowej im. Bolesława Prusa. Wójt gminy Jastków Paweł Jędrejek zgodził się na jej zagospodarowanie pod warunkiem, że przestrzeń będzie dostępna dla wszystkich mieszkańców.
Wiosną 2025 roku rozpoczęły się wspólne prace porządkowe na zaniedbanym, ośmioarowym terenie. Mieszkańcy przynosili narzędzia, sadzonki i własny czas. Powstał Kamień Pamięci Legionistów 1915 roku oraz rabaty w biało-czerwonych barwach. Wspólna praca szybko stała się pretekstem do rozmów, nie tylko o historii, ale też o teraźniejszości i przyszłości miejscowości.
Uroczyste odsłonięcie Kamienia Pamięci w kwietniu 2025 roku zainaugurowało obchody 110. rocznicy bitwy pod Jastkowem. Ważnym elementem ogrodu stały się także drzewa nazwane imionami bohaterów bitwy, wybrane przez uczniów szkoły podstawowej.
- Dzieci zauważyły, że jeśli nadajemy imię drzewu czy miejscu, zaczynamy czuć za nie odpowiedzialność - mówi Marta Oleśkiewicz z grupy Aktywne Płouszowice.
Inicjatywa, która zostaje
Dziś Ogród Historii pełni funkcję nie tylko miejsca pamięci, ale też przestrzeni spotkań, nauki i odpoczynku. Odbywają się tu lokalne uroczystości, a mieszkańcy planują kolejne wydarzenia integrujące społeczność.
Opis inicjatywy z Płouszowic trafi do „Atlasu dobrych praktyk” - corocznej publikacji Fundacji im. Stefana Batorego, prezentującej najciekawsze lokalne działania obywatelskie z całej Polski.
Komentarze